به دنیای میکروسکوپی که در آن تشخیص نهایی سرطان صورت می‌گیرد، خوش آمدید! پاتولوژی، علم مطالعه بیماری‌ها و به ویژه آنکولوژی (Oncology)، ستون فقرات پزشکی مدرن است. این کارگاه شما را با تکنیک‌های کلیدی و نمونه‌های مختلف در پاتولوژی تشخیصی آشنا می‌سازد تا بتوانید نقش حیاتی یک پاتولوژیست یا تکنسین پاتولوژی را در مسیر تشخیص و درمان بیماران سرطانی درک کنید.

آنچه در کارگاه پاتولوژی (بافت شناسی سرطان) می‌آموزید:

1. Familiarity with Various Pathology Samples (آشنایی با نمونه‌های مختلف پاتولوژی)

در این بخش، با انواع نمونه‌هایی که به آزمایشگاه پاتولوژی ارسال می‌شوند، آشنا خواهید شد:

• بیوپسی (Biopsy): برداشت تکه کوچکی از بافت برای تشخیص (مانند بیوپسی پوست، پستان، کبد).
• اکسیژنال بیوپسی (Excisional Biopsy): برداشت کامل یک ضایعه (مانند یک خال).
• اینسیژنال بیوپسی (Incisional Biopsy): برداشت قسمتی از یک ضایعه بزرگ.
• برش‌های منجمد (Frozen Sections): نمونه‌هایی که حین عمل جراحی برای تصمیم‌گیری فوری (مثلاً تعیین حاشیه تومور) به پاتولوژی ارسال می‌شوند.
• سیتولوژی (Cytology): بررسی سلول‌های منفرد (مانند پاپ اسمیر (Pap Smear) برای سرطان دهانه رحم یا FNA (Fine Needle Aspiration) از توده‌ها).
• نمونه‌های جراحی (Surgical Specimens): اندام‌ها یا تومورهای کامل که پس از جراحی برداشته می‌شوند (مانند ماستکتومی یا کولکتومی).

کاربرد در بازار کار: درک انواع نمونه‌ها و کاربرد هر یک، اولین قدم برای کار در آزمایشگاه پاتولوژی است. این دانش به شما کمک می‌کند تا بدانید با هر نمونه چگونه باید برخورد کرد و چه انتظاری از نتایج آن داشت.

2. Familiarization with Types of Pathology Staining (آشنایی با انواع رنگ‌آمیزی‌های پاتولوژی)

رنگ‌آمیزی، هنر قابل دیدن کردن جزئیات میکروسکوپی است. در این بخش با مهم‌ترین تکنیک‌های رنگ‌آمیزی آشنا می‌شوید:

• رنگ‌آمیزی هماتوکسیلین و ائوزین (HE Staining):
  • روال استاندارد و پایه برای بررسی تمام بافت‌ها.
  • هماتوکسیلین: هسته سلول‌ها را آبی-بنفش رنگ می‌کند.
  • ائوزین: سیتوپلاسم و پروتئین‌های خارج سلولی را صورتی رنگ می‌کند.
• رنگ‌آمیزی‌های اختصاصی (Special Stains):
  • PAS (Periodic Acid-Schiff): برای شناسایی قندها (مثلاً در غشای پایه یا قارچ‌ها).
  • تریکروم (Trichrome): برای برجسته کردن بافت همبند و کلاژن (آبی/سبز).
  • رتیکولین (Reticulin): برای مشاهده فیبرهای رتیکولین در شبکه استرومای بافت.
  • رنگ‌آمیزی اسیدفاست (Acid-Fast Stain): برای شناسایی باکتری‌هایی مانند مایکوباکتریوم توبرکلوزیس (عامل سل).

کاربرد در بازار کار: تسلط بر انواع رنگ‌آمیزی و توانایی تفسیر آن‌ها، یک مهارت بنیادی برای تکنسین‌های پاتولوژی و پاتولوژیست‌ها است. این تخصص برای تشخیص دقیق انواع سرطان‌ها و بیماری‌ها کاملاً ضروری است.

3. Familiarity with Immunohistochemistry Technique (آشنایی با تکنیک ایمونوهیستوشیمی)

ایمونوهیستوشیمی (IHC)، یک انقلاب در پاتولوژی تشخیصی محسوب می‌شود. این تکنیک به شما اجازه می‌دهد پروتئین‌های خاصی را در بافت شناسایی کنید:

• اصول کار: استفاده از آنتی‌بادی‌های (Antibodies) اختصاصی که به آنتی‌ژن‌های (Antigens) هدف در بافت متصل می‌شوند و با یک رنگ قابل مشاهده می‌گردند.
• کاربردهای کلیدی در سرطان:
  • تعیین منشأ تومور (Tumor Origin) در سرطان‌های ناشناخته (CUP).
  • ارزیابی فاکتورهای پیشآگهی (Prognostic Markers) مانند HER2 در سرطان پستان، Ki-67 (شاخص تکثیر سلولی).
  • تعیین فاکتورهای پیشبین (Predictive Markers) برای پاسخ به درمان‌های هدفمند (مانند PD-L1 برای ایمونوتراپی).
• تفسیر نتایج: ارزیابی شدت رنگ (Intensity) و درصد سلول‌های مثبت (Percentage).

کاربرد در بازار کار: IHC یک تکنیک پیشرفته و بسیار پرتقاضا است. مهارت در انجام و تفسیر IHC، شما را به یک متخصص بسیار ارزشمند در آزمایشگاه‌های پاتولوژی پیشرفته، مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های دارویی تبدیل می‌کند.

4. Fixing Pathological Tissues (فیکساسیون بافت‌های پاتولوژی)

فیکساسیون، اولین و حیاتی‌ترین مرحله در فرآیند پردازش بافت است. یک فیکساسیون نامناسب می‌تواند به کل تشخیص لطمه بزند:

• هدف فیکساسیون: حفظ ساختار بافت و جلوگیری از اتولیز (Autolysis) و فساد.
• فیکساتور استاندارد: فرمالین بافری شده ۱۰٪ (10% Neutral Buffered Formalin - NBF).
• نسبت صحیح فیکساتور به بافت (معمولاً ۱۰ به ۱).
• مدت زمان فیکساسیون: زمان بسیار کوتاه یا بسیار طولانی هر دو می‌توانند بر کیفیت بافت و نتایج IHC تأثیر منفی بگذارند.
• ملاحظات خاص برای نمونه‌های حساس (مانند نمونه‌های هماتوپاتولوژی - Hematopathology).

کاربرد در بازار کار: درک اصول صحیح فیکساسیون، تضمین‌کننده کیفیت تمام مراحل بعدی، از جمله پروسس بافت (Tissue Processing)، قالب‌گیری (Embedding)، برش و رنگ‌آمیزی است. این دانش برای حفظ یکپارچگی نمونه و صدور گزارش تشخیصی دقیق، اساسی است.

آینده شغلی و بازار کار پاتولوژی (بافت شناسی سرطان):

در سطح بین‌الملل: تقاضا برای پاتولوژیست‌ها (Pathologists) و تکنسین‌های پاتولوژی (Histotechnologists) بسیار بالا است. فارغ‌التحصیلان می‌توانند در بیمارستان‌ها، آزمایشگاه‌های مرجع، مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های بیوتکنولوژی فعالیت کنند. تخصص در پاتولوژی سرطان (Surgical Pathology/Oncologic Pathology) از پردرآمدترین و پرتقاضاترین حوزه‌ها است.

در ایران: با گسترش مراکز درمانی و افزایش آگاهی نسبت به تشخیص زودهنگام سرطان، نیاز به متخصصان پاتولوژی در ایران به سرعت در حال رشد است. شما می‌توانید در:

• آزمایشگاه‌های پاتولوژی بیمارستان‌های دولتی و خصوصی
• کلینیک‌های تخصصی پاتولوژی و سیتولوژی
• مراکز تحقیقاتی سرطان (مانند انستیتو کانسر)
• شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در زمینه تولید کیت‌های تشخیصی IHC