قفس‌های پلی‌کربنات، استاندارد طلایی و رایج‌ترین نوع محفظه نگهداری برای موش‌های آزمایشگاهی در حیوانخانه‌های مدرن هستند. این قفس‌ها با ترکیب شفافیت بالا، استحکام عالی، مقاومت شیمیایی و توانایی تحریم‌گذاری (Autoclavable)، محیطی کنترل‌شده، ایمن و قابل مشاهده را برای حیوانات فراهم می‌کنند و به رعایت استانداردهای رفاهی و تحقیقاتی کمک می‌نمایند.

ویژگی‌های مواد، طراحی و مزایای کلیدی قفس پلی‌کربنات موش:

• جنس پلی‌کربنات (Polycarbonate - PC):
  • شفافیت فوق‌العاده (Optical Clarity): امکان مشاهده دقیق و بدون مانع حیوانات، سطح آب، غذا و بستر بدون نیاز به باز کردن درب قفس را فراهم می‌کند.
  • استحکام بالا و مقاومت در برابر ضربه (High Impact Resistance): در مقایسه با پلی‌پروپیلن یا پلی‌استایرن، بسیار بادوام‌تر بوده و در برابر شکستگی ناشی از ضربه یا جویدن توسط حیوانات مقاوم است.
  • تحریم‌پذیری (Autoclavable): می‌توانند بارها و بارها در دمای بالا (معمولاً تا ۱۳۵ درجه سانتی‌گراد) تحت فرآیند استریلیزاسیون با بخار (اتوکلاو) قرار گیرند بدون آنکه تغییر شکل داده یا کدر شوند (به شرط رعایت شرایط صحیح اتوکلاو).
  • مقاومت شیمیایی (Chemical Resistance): در برابر بسیاری از مواد شوینده و ضدعفونی‌کننده رایج مورد استفاده در حیوانخانه مقاومت خوبی دارند.
  • عایق حرارتی نسبی: به حفظ دمای داخلی قفس کمک می‌کنند.
• طراحی ارگونومیک و استاندارد (Design):
  • ابعاد استاندارد: مطابق با دستورالعمل‌های رفاهی (مانند Guide for the Care and Use of Laboratory Animals) در اندازه‌های مختلف (برای ۱ تا ۵ موش بسته به نژاد و وزن) ساخته می‌شوند. ابعاد رایج پایه حدود ۳۰ × ۱۸ × ۱۳ سانتی‌متر (طول × عرض × ارتفاع) است.
  • لبه‌های گرد و صیقلی: برای جلوگیری از ایجاد آسیب به حیوانات و پرسنل.
  • سیستم بست درب مطمئن: درب‌های مشبک فولادی ضدزنگ با قفل محکم که از فرار حیوان جلوگیری کرده و امکان نصب بطری آب و غذادهی را فراهم می‌کنند.
  • کف صاف یا با شیب ملایم: برای راحتی حیوان و سهولت در تعویض بستر.
  • سازگاری با سیستم رک (Rack-Compatible): طراحی شده تا به راحتی روی قفس‌بندهای (Rack) استاندارد و سیستم‌های تهویه مستقر شوند.

انواع، اجزا و کاربردهای قفس پلی‌کربنات موش:

• قفس‌های ایندویدوال یا گروهی (Individual/Group Housing Cages): بر اساس تعداد حیوان و طرح تحقیق انتخاب می‌شوند.
• سیستم‌های قفس باز (Open Cage Systems) در مقابل سیستم‌های تحت‌تهویه (Ventilated Cage Systems - IVC):
  • قفس باز: برای رده‌های معمولی در اتاق‌های با تهویه عمومی.
  قفس تحت‌تهویه ایندویدوال (IVC): مجهز به درپوش مخصوص که هوای فیلترشده به هر قفس وارد و هوای داخلی مستقیماً به بیرون تخلیه می‌شود. این سیستم کلید حفظ وضعیت SPF (عاری از پاتوژن خاص)، کنترل آلرژن‌ها، آمونیاک و رطوبت است. کلیدواژه: "IVC mouse cage", "ventilated cage system".
• اجزا و لوازم مصرفی (Consumables & Accessories):
  • درپوش‌های مشبک (Wire Bar Lids): معمولاً از فولاد ضدزنگ برای نصب بطری آب (Water Bottle) با سرپستانک سیلیکونی و ظرف غذا.
  • بستر (Bedding): تراشه چوب اشباع‌نشده، کاغذ خرد شده، یا ذرت فرآوری شده که روی کف قفس ریخته می‌شود.
  • انریچمنت (Environmental Enrichment): مانند خانه‌های پلی‌کربناتی یا مقوایی، تونل، پرس چوبی برای جویدن و چرخ‌وفلک.
  • کارت شناسایی (Cage Card): برای درج اطلاعات پروتکل، شماره حیوان و تاریخ.
• کاربرد در پروتکل‌های خاص: برای نگهداری معمولی، تولیدمثل، پس از جراحی، قرنطینه و مطالعات رفتاری.

نکات حیاتی برای انتخاب، استفاده و نگهداری قفس پلی‌کربنات موش:

• انتخاب سیستم بر اساس سطح بیواسیفتی (Selection by Biosafety Level):
  • برای مطالعات معمولی و حیوانات معمولی: قفس باز ممکن است کافی باشد.
  برای حیوانات SPF، ایمونودفیشنسیت، یا کار با عوامل بیولوژیک: سیستم IVC ضروری است.
• چرخه شستشو و استریلیزاسیون (Washing & Sterilization Cycle):
  • شستشو با آب داغ و مواد شوینده با pH خنثی برای حذف کامل کثیفی، پروتئین و آمونیاک.
  • اتوکلاو (استریلیزاسیون): برای شکستن چرخه انتقال پاتوژن‌ها. باید از چرخه‌های مناسب پلی‌کربنات (معمولاً با دمای پایین‌تر و زمان بیشتر) استفاده شود تا از کدر شدن یا تغییر شکل قفس‌ها (Warping) جلوگیری شود.
  • خشک‌کردن کامل قبل از استفاده مجدد برای جلوگیری از رشد قارچ و باکتری.
• تعویض بستر و فرکانس (Bedding Change Frequency): بر اساس تعداد حیوانات، اندازه قفس، نوع بستر و سیستم تهویه تعیین می‌شود (معمولاً ۱ تا ۲ بار در هفته). سطح آمونیاک باید همواره زیر ۲۵ ppm نگه داشته شود.
• مانیتورینگ محیط داخل قفس (In-Cage Environmental Monitoring): کنترل دائمی دما (۲۲±۲°C)، رطوبت (۳۰-۷۰٪)، سطح آمونیاک و چرخه نوری.
• ملاحظات رفاهی (Welfare Considerations):
  • تأمین انریچمنت اجباری برای برآورده کردن نیازهای رفتاری و فیزیولوژیک حیوان.
  • اجتناب از overcrowding (شلوغی بیش از حد) مطابق دستورالعمل‌ها.
  • استفاده از بستر کافی و نرم برای جلوگیری از زخم‌های پا (Pododermatitis).
• ایمنی پرسنل (Personnel Safety): استفاده از ماسک و دستکش هنگام تعویض قفس‌های آلوده، به ویژه برای جلوگیری از مواجهه با آلرژن‌ها (مانند آلرژی به موش).
• طول عمر و جایگزینی (Lifespan & Replacement): با وجود دوام بالا، قفس‌ها به مرور زمان در اثر سایش، اتوکلاوهای مکرر و خراش ممکن است کدر شوند یا ترک‌های ریز پیدا کنند. این ترک‌ها می‌توانند محل تجمع آلودگی باشند. بازرسی دوره‌ای و خارج کردن قفس‌های فرسوده از چرخه استفاده ضروری است.

قفس پلی‌کربنات تنها یک ظرف نگهداری نیست، بلکه جزئی حیاتی از سیستم زیست‌محیطی موش آزمایشگاهی است. انتخاب نوع صحیح آن (باز در مقابل IVC) و مدیریت مؤثر چرخه شستشو و استریلیزاسیون، تأثیر مستقیمی بر سلامت حیوان، کیفیت داده‌های پژوهشی و ایمنی کارکنان حیوانخانه دارد.