غذای پلت استاندارد موش و رت، جیره غذایی کامل و متعادلی است که به طور خاص برای تأمین تمام نیازهای تغذیه‌ای حیوانات آزمایشگاهی در طول مراحل مختلف زندگی (رشد، نگهداری، تولیدمثل) فرموله شده است. این جیره، متغیر کلیدی کنترل‌شده‌ای در تحقیقات است که ثبات فیزیولوژیک حیوان و تکرارپذیری نتایج را تضمین می‌کند.

• ترکیبات اصلی و درصد تقریبی (Typical Composition):
  • پروتئین خام (Crude Protein): ۱۸-۲۳٪ (معمولاً از منابعی مانند سویا، مشتقات شیر، ماهی یا گندم).
  • چربی خام (Crude Fat): ۴-۶٪ (از روغن‌های گیاهی مانند سویا، ذرت).
  • فیبر خام (Crude Fiber): ۳-۵٪ (برای سلامت دستگاه گوارش).
  • خاکستر (Ash): ۵-۸٪ (شامل مواد معدنی).
  • کربوهیدرات‌های قابل متابولیسم (N-Free Extract): بقیه ترکیب (عمدتاً از غلاتی مانند ذرت، گندم، جو).
• ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری (Fortified Vitamins & Minerals):
  • حاوی طیف کاملی از ویتامین‌های A, D3, E, K, خانواده B (تیامین، ریبوفلاوین، نیاسین، B6، B12، فولیک اسید، بیوتین، کولین، پانتوتنات) و مواد معدنی مانند کلسیم، فسفر، پتاسیم، سدیم، منیزیم، آهن، روی، مس، منگنز، سلنیوم و ید.
  • مقادیر دقیق بر اساس استانداردهای بین‌المللی مانند AIN-93 (American Institute of Nutrition) یا NRC (National Research Council) تنظیم می‌شود.
• انرژی متابولیسمی (Metabolizable Energy - ME): حدود ۳.۰-۳.۵ کیلوکالری بر گرم، که نیاز انرژی حیوان را برآورده می‌کند.
• انواع بر اساس فرآوری (Processing Types):
  • پلت‌های اکسترود شده (Extruded Pellets): رایج‌ترین نوع. تحت حرارت و فشار بالا قرار می‌گیرند که هضم‌پذیری را افزایش و آلودگی میکروبی را کاهش می‌دهد.
  • پلت‌های فشرده (Compressed Pellets): با فشار سرد تولید می‌شوند.

انواع تخصصی و کاربردهای هدفمند غذای پلت استاندارد موش:

• جیره نگهداری (Maintenance Diet): برای حیوانات بالغ غیرمولد.
• جیره رشد و تولیدمثل (Growth & Reproduction Diet): معمولاً پروتئین و انرژی بالاتری دارند. کلیدواژه: "breeding rodent diet".
• جیره‌های استانداردشده تحقیقاتی (Open Formula vs. Closed Formula):
  • فرمول باز (Open Formula): ترکیبات دقیق و درصد هر ماده اولیه عمومی است. برای تحقیقاتی که نیاز به شفافیت کامل دارند (مثل مطالعات تغذیه‌ای).
  فرمول بسته (Closed/Standard Formula): ترکیب کلی ذکر می‌شود اما فرمول دقیق محرمانه است. سازنده ثبات بین دسته‌های تولید را تضمین می‌کند.
• جیره‌های مداخله‌ای برای تحقیقات خاص:
  • جیره پرچرب/کلسترول بالا (High-Fat/High-Cholesterol Diet): برای مدل‌سازی چاقی، سندرم متابولیک یا آترواسکلروز. کلیدواژه: "DIO diet" (Diet-Induced Obesity).
  • جیره کم‌چرب یا کنترل (Low-Fat/Control Diet): به عنوان گروه کنترل در مطالعات چاقی.
  • جیره فاقد فیتواستروژن (Phytoestrogen-Free Diet): برای مطالعات غدد درون‌ریز و تولیدمثل که در آن ایزوفلاون‌های سویا می‌توانند متغیر مخدوش‌کننده باشند.
  • جیره‌های خالص‌شده (Purified Diets): از مواد اولیه تصفیه‌شده و شیمیایی (مانند کازئین، نشاسته ذرت، ساکارز) ساخته می‌شوند. برای تحقیقات بسیار دقیق تغذیه‌ای. کلیدواژه: "AIN-93G" (برای رشد) یا "AIN-93M" (برای نگهداری).
• جیره استریل (Irradiated or Autoclaved Diet): تحت پرتوتابی گاما یا اتوکلاو قرار گرفته تا عاری از هرگونه پاتوژن شود. برای نگهداری حیوانات ایمونودفیشنسیت یا جرم‌فری (Germ-Free) ضروری است.

نکات حیاتی برای انتخاب، خرید، نگهداری و استفاده غذای پلت استاندارد موش:

• انتخاب بر اساس پروتکل تحقیق (Selection by Research Protocol): مهم‌ترین تصمیم. آیا مطالعه شما نیاز به جیره استاندارد، فاقد فیتواستروژن، پرچرب یا خالص‌شده دارد؟ مشورت با مقالات زمینه تحقیقاتی الزامی است.
• منبع و سازنده معتبر (Reputable Supplier): انتخاب تولیدکننده‌ای که دارای گواهی‌های کنترل کیفیت (مانند GMP) است و آنالیز دقیق هر دسته تولید (Certificate of Analysis - CoA) را ارائه می‌دهد.
• نگهداری و انبارش صحیح (Proper Storage):
  • نگهداری در محیط خنک (زیر ۲۱ درجه سانتی‌گراد)، خشک و تاریک.
  • استفاده از ظروف درب‌دار و ضد جوندگان.
  • رعایت اصل اولین ورودی-اولین خروجی (FIFO).
  • هرگز نباید برای مدت طولانی در خود حیوانخانه (که گرم و مرطوب است) نگهداری شود. عمر مفید پس از باز کردن بسته معمولاً ۳-۶ ماه است.
• پایش کیفیت و علائم فساد (Quality Monitoring & Spoilage Signs):
  • بررسی وجود کپک، بوی تند و ranci (ناشی از اکسیداسیون چربی)، حشرات یا آلودگی جوندگان.
  • پلت‌ها نباید بیش از حد نرم، خرد شده یا خاک‌آلود باشند.
• روش تغذیه (Feeding Practice):
  • معمولاً به صورت آزاد (Ad Libitum) در اختیار حیوان قرار می‌گیرد، مگر در پروتکل‌های خاص مانند محدودیت کالری.
  • ظرف غذا باید به گونه‌ای باشد که آلودگی با ادرار و مدفوع به حداقل برسد (مانند ظروف سیمانی داخل قفس).
  • مقدار غذای تازه باید به صورت روزانه ارائه و باقی‌مانده قدیمی دور ریخته شود.
• ثبت دقیق (Accurate Record Keeping): ثبت نوع جیره، شماره دسته تولید، تاریخ دریافت، تاریخ انقضا و تاریخ شروع استفاده برای هر قفس بر روی کارت قفس.
• انتقال تدریجی جیره (Diet Transition): در صورت تغییر جیره، باید طی ۳-۷ روز به تدریج انجام شود تا از اختلالات گوارشی جلوگیری شود.
• ملاحظات رفاهی (Welfare Considerations): جیره استاندارد، نیازهای پایه را برطرف می‌کند، اما برخی پروتکل‌ها ممکن است استفاده از خوراکی‌های انریچمنتی (مانند بلوک‌های جویدنی) را مجاز بدانند.

غذای پلت استاندارد، تنها سوخت حیوان آزمایشگاهی نیست، بلکه یک معرف آزمایشگاهی پیچیده و کنترل‌شده است. انتخاب دقیق و مدیریت صحیح آن، سنگ بنای سلامت حیوان، ثبات محیطی مطالعه و در نهایت، اعتبار داده‌های علمی حاصل از تحقیق است.