سیستم قفس تحت تهویه انفرادی (IVC) موش، استاندارد پیشرفته و طلایی برای نگهداری موش های آزمایشگاهی، به ویژه حیوانات SPF (عاری از پاتوژن های خاص)، ترانس ژنیک، ایمونودفیشنسیت و در مطالعات طولانی مدت است. این سیستم با ایجاد یک ریزاقلیم کنترل شده و ایزوله برای هر قفس، سلامت حیوان، کیفیت داده های تحقیقاتی و ایمنی پرسنل را به طور چشمگیری ارتقاء می دهد.

اصول کار، طراحی و اجزای کلیدی سیستم قفس IVC موش :

• مکانیسم تهویه انفرادی (Individual Ventilation Mechanism):
  • هوای فیلترشده HEPA (عاری از ذرات و میکروارگانیسم ها) از طریق یک شبکه لوله کشی به درپوش مخصوص هر قفس وارد می شود.
  • این هوا از طریق دریچه هایی در درپوش به داخل فضای قفس جریان یافته و هوای داخلی آلوده (حاوی آمونیاک، CO2، آلرژن ها و ...) را از طریق کانال دیگری در همان درپوش مستقیماً به بیرون از اتاق یا به سیستم فیلتراسیون خروجی هدایت می کند.
  • هر قفس به عنوان یک محفظه تحت فشار منفی یا مثبت کنترل شده (بر اساس طراحی) عمل می کند که از مخلوط شدن هوای آن با قفس های مجاور یا محیط اتاق جلوگیری می کند.
• اجزای اصلی سیستم (System Components):
  • قفس های IVC: قفس های پلی کربنات یا پلی سولفون با طراحی ویژه که دارای مهر و موم مناسب برای اتصال به درپوش تهویه دار هستند.
  • درپوش های تهویه دار (Ventilated Lids/Covers): قلب سیستم. مجهز به فیلترهای HEPA خروجی (برای هوای خروجی) و اتصالات لوله برای هوای ورودی و خروجی.
  • رک هوشمند (Smart Rack): رکی که لوله کشی هوای ورودی و خروجی و گاهی سیم کشی برق برای نور در آن تعبیه شده است. هر جایگاه قفس دارای پورت های اتصال سریع (Quick-Connect) است.
  • واحد کنترل مرکزی (Control Unit/Blower): شامل فن ها، کنترلرهای سرعت، فیلترهای HEPA ورودی، نمایشگر فشار و سیستم آلارم. دبی هوا (Airflow) برای هر رک یا هر ردیف قابل تنظیم است.
  • سیستم نورپردازی مستقل (Integrated Lighting): اغلب دارای چراغ های LED قابل برنامه ریزی روی رک برای ایجاد چرخه نوری ۱۲/۱۲ ساعته مستقل از نور اتاق.

مزایای کلیدی و کاربردهای هدفمند سیستم قفس IVC موش:

• کنترل عالی آلودگی متقاطع و حفظ وضعیت سلامت (Superior Cross-Contamination Control & Health Status Maintenance):
  • ایجاد حائل فیزیکی-هوایی بین قفس ها. کلید حفظ کلنی های SPF و جلوگیری از انتشار پاتوژن ها (مانند ویروس ها، مایکوپلاسما).
  • اجازه نگهداری ایمن حیوانات با وضعیت ایمنی مختلف (ایمونوکامپرومایزد، ترانس ژنیک) در یک اتاق را می دهد.
• بهبود کیفیت محیط داخل قفس (Improved In-Cage Environment):
  • کاهش شدید سطح آمونیاک، CO2 و رطوبت داخل قفس، حتی بین تعویض های بستر.
  • کنترل دما و کاهش نوسانات.
  • نتیجه: کاهش استرس حیوان، کاهش بیماری های تنفسی و بهبود رفاه عمومی. کلیدواژه: "ammonia control in mouse cage".
• کاهش مواجهه پرسنل با آلرژن ها (Reduced Personnel Exposure to Allergens):
  • آلرژن های موش (پروتئین های ادرار) مستقیماً به بیرون تخلیه می شوند و در هوای اتاق پخش نمی شوند.
  • ایمنی شغلی را به طور قابل توجهی افزایش می دهد.
• افزایش بهره وری و کاهش هزینه های عملیاتی (Increased Efficiency & Lower Operational Costs):
  • کاهش فرکانس تعویض بستر (مثلاً از دو بار در هفته به یک بار در هفته یا کمتر) به دلیل کنترل بهتر آمونیاک.
  • کاهش مصرف بستر، آب و انرژی برای شستشو.
  • کاهش تلفات حیوانات ناشی از آلودگی یا بیماری.

نکات حیاتی برای انتخاب، نصب، عملیات و نگهداری سیستم قفس IVC موش (SOP):

• انتخاب سیستم: فشار منفی در مقابل فشار مثبت (Negative vs. Positive Pressure):
  • فشار منفی (برای اکثر کاربردها): هوای آلوده به داخل سیستم مکش می شود و از فرار آلودگی از قفس به اتاق جلوگیری می کند. ایمنی پرسنل را افزایش می دهد.
  فشار مثبت (برای حیوانات بسیار حساس): هوای فیلترشده به داخل دمیده می شود و از ورود آلودگی اتاق به قفس جلوگیری می کند. برای حیوانات ایمونودفیشنسیت شدید یا جرم فری استفاده می شود، اما خطر پخش آلودگی از قفس آلوده را افزایش می دهد.
• نصب و زیرساخت (Installation & Infrastructure):
  • نیاز به اتاقی با تهویه عمومی مناسب برای تخلیه هوای خروجی دارد.
  • دسترسی به برق اضطراری (UPS/Generator) برای حفظ تهویه در صورت قطعی برق حیاتی است.
  • فضای کافی برای جابجایی رک ها و باز کردن درب قفس ها.
• پروتکل های عملیاتی استاندارد (Standard Operating Procedures - SOPs):
  • روش صحیح تعویض قفس (Cage Change Procedure): قطع اتصال از رک، انتقال به هود لامینار کلاس II یا ایستگاه مخصوص، انجام کار، و اتصال مجدد. این روش برای حفظ ایزوله بودن حیوان ضروری است.
  • نظارت روزانه (Daily Monitoring): بررسی اتصالات، سطح آب و غذا، و عملکرد کلی سیستم.
  • کنترل و ثبت پارامترها: ثبت روزانه فشار هوا (Static Pressure)، دما و پاسخ دهی آلارم ها.
• نگهداری پیشگیرانه (Preventive Maintenance):
  • تعویض فیلترهای HEPA: بر اساس فشار دیفرانسیل (معمول سالیانه) یا برنامه زمان بندی.
  • تمیز کردن و گندزدایی دوره ی رک، لوله ها و واحد کنترل.
  • کالیبراسیون سنسورهای فشار و دما.
• آموزش تخصصی پرسنل (Specialized Personnel Training): آموزش کامل در مورد اصول IVC، SOPهای خاص سیستم، پاسخ به آلارم ها و اقدامات اضطراری.
• مدیریت انرژی و سروصدا (Energy Management & Noise): فن ها می توانند مصرف کننده انرژی و منبع سروصدا باشند. قراردادن واحد کنترل در اتاق جداگانه یا استفاده از فن های کم صدا توصیه می شود.
• ملاحظات رفاهی در طراحی سیستم (Welfare Considerations in System Design):
  • سرعت جریان هوا (Airflow Rate) نباید آنقدر بالا باشد که باعث ایجاد کوران (Draft) و استرس حرارتی در حیوانات شود.
  • سیستم باید امکان نصب راحت لوازم غنی سازی محیطی (انریچمنت) را فراهم کند.

سیستم IVC موش یک سرمایه گذاری زیرساختی کلیدی برای هر حیوانخانه مدرن و تولیدکننده علم معتبر است. در حالی که هزینه اولیه قابل توجهی دارد، مزایای آن در قالب سلامت بهتر حیوانات، داده های با کیفیت تر، ایمنی بالاتر پرسنل و صرفه جویی عملیاتی در بلندمدت، توجیه کننده آن است. موفقیت این سیستم وابسته به انتخاب مناسب، نصب صحیح و مهم تر از همه، تعهد به اجرای دقیق پروتکل های عملیاتی و نگهداری است.