دستگاه مهار رت، یک ابزار تخصصی طراحی شده برای مهار ایمن، موقت و استاندارد موش های صحرایی (رت) در طول انجام رویه های کوتاه مدتی است که نیاز به بی حرکت سازی حیوان دارند. این دستگاه ها با کاهش استرس ناشی از مهار دستی، افزایش ایمنی پرسنل و ارائه شرایطی ثابت و تکرارپذیر، کیفیت و دقت بسیاری از تکنیک های آزمایشگاهی را ارتقاء می بخشند.

انواع، طراحی و اصول عملکرد دستگاه مهار رت:

• دستگاه های مهار لوله ای یا استوانه ای (Tube/ Cylinder Restrainers): رایج ترین نوع.
  • شامل یک لوله یا استوانه پلاستیکی شفاف، فلزی یا آکریلیکی با سوراخ هایی برای تهویه است.
  • رت به آرامی به داخل لوله هدایت می شود و معمولاً با یک درپوش یا توقف کننده قابل تنظیم (Adjustable Stopper) در انتهای دیگر از خروج آن جلوگیری می شود.
  • ممکن است دارای شکاف ها یا دریچه هایی (Slots/Ports) در قسمت پشت یا دم باشد که دسترسی به دم یا اندام های عقبی را برای نمونه گیری خون یا تزریق فراهم می کند.
  • برای رت های با اندازه های مختلف، لوله ها در قطرهای گوناگون موجودند.
• دستگاه های مهار فشاری یا کوهورت (Press/ Cohort Restrainers):
  • حیوان در یک محفظه تخت قرار می گیرد و یک صفحه متحرک یا چند قطعه از پشت یا پهلو به آرامی او را در جای خود ثابت می کنند بدون آنکه فشار زیادی وارد شود.
  • اغلب امکان دسترسی به دم، پاها و گاهی سر را فراهم می کنند.
  • برای برخی مطالعات تصویربرداری یا کار با حیوانات بسیار بزرگ ممکن است کاربرد داشته باشد.
• دستگاه های مهار قابل تنظیم (Adjustable Restrainers):
  • دارای قطعاتی هستند که می توان طول و عرض فضای داخلی را برای تطبیق با اندازه دقیق رت تنظیم کرد.
  • مناسب برای مراکزی که با رت های در اندازه های بسیار متنوعی کار می کنند.
• جنس و ساختار:
  • پلاستیک شفاف (پلی کربنات، پلی پروپیلن): امکان مشاهده حیوان را فراهم می کند، سبک است و به راحتی تمیز می شود.
  • فولاد ضدزنگ: بسیار بادوام و قابل اتوکلاو، اما سنگین تر و غیرشفاف.
  • آکریلیک: شفافیت عالی و ظاهر تمیز، اما ممکن است در برابر ضربه شکننده باشد.

کاربردهای اصلی و تخصصی دستگاه مهار رت:

• نمونه گیری خون از دم (Tail Vein Blood Sampling): پرکاربردترین مورد. مهار رت در لوله، دم را به راحتی در دسترس قرار داده و حیوان را بی حرکت می کند. کلیدواژه: "rat tail bleed restraint".
• تزریق داخل وریدی دم (Tail Vein Intravenous Injection): شرایط ثابتی برای یافتن ورید و تزریق دقیق فراهم می کند.
• تزریق داخل صفاقی (IP) یا زیرجلدی (SC) در حالت مهار: برای تزریق های سریع و دقیق.
• بررسی های کوتاه مدت فیزیولوژیک: مانند اندازه گیری دمای بدن یا ضربان قلب (اگر دستگاه دارای سنسور باشد).
• تجویز خوراکی اجباری (Oral Gavage) در حالت نیمه مهار: برخی دستگاه ها امکان مهار سر و گردن را می دهند.
• آزمون های رفتاری خاص: که نیاز به محدودیت حرکت دارند.

نکات حیاتی برای انتخاب، استفاده و مدیریت رفاهی دستگاه مهار رت:

• انتخاب سایز مناسب (Proper Sizing): این مهم ترین نکته است. لوله یا محفظه باید به اندازه ای باشد که رت بتواند به راحتی داخل آن قرار گیرد، اما فضای اضافی برای چرخش یا عقب نشینی نداشته باشد. فضای بیش از حد باعث مقاومت و استرس بیشتر می شود.
• آماده سازی و سازگاری حیوان (Animal Acclimatization):
  • قبل از انجام رویه اصلی، حیوانات باید یک یا چند جلسه کوتاه آشناسازی (Habituation) با دستگاه خالی را تجربه کنند تا ترس آن کاهش یابد.
  • می توان با قرار دادن غذا در داخل دستگاه، آن را به عنوان محیطی خنثی یا مثبت معرفی کرد.
• تکنیک صحیح بارگذاری (Correct Loading Technique):
  • به جای هل دادن حیوان، معمولاً بهتر است ورودی دستگاه را به آرامی روی حیوان (که در حال حرکت به جلو است) قرار داد تا خودش داخل برود.
  • استفاده از یک تونل انتقال یا هدایت آرام با دست ممکن است لازم باشد.
  • هرگز حیوان را با زور یا از دم به داخل دستگاه نکشید.
• مدت زمان مهار (Duration of Restraint): این دستگاه ها برای مهار کوتاه مدت (معمولاً کمتر از ۵-۱۰ دقیقه) طراحی شده اند. برای رویه های طولانی تر، باید از بیهوشی مناسب استفاده کرد.
• نظارت بر وضعیت حیوان (Monitoring Animal Status):
  • در طول مهار، باید به نشانه های استرس شدید مانند تنفس سریع، سیانوز (کبودی)، هیپرترمی (گرمای بیش از حد) یا خستگی مفرط توجه کرد.
  • اگر حیوان نشانه های ناراحتی شدید را بروز داد، باید بلافاصله آزاد شود.
• تنظیمات راحتی و ایمنی (Comfort & Safety Adjustments):
  • اطمینان از اینکه درپوش انتهایی یا توقف کننده بیش از حد به حیوان فشار نمی آورد.
  • قرار دادن یک سطح نرم (مانند یک پد کوچک) در کف دستگاه می تواند راحتی را افزایش دهد.
  • دستگاه نباید روی دم حیوان فشار وارد کند یا آن را بپیچاند.
• پاک سازی و استریلیزاسیون (Cleaning & Sterilization):
  • باید بین استفاده برای حیوانات مختلف (به ویژه اگر رویه خون گیری انجام شده) به طور کامل تمیز و ضدعفونی شوند.
  • اجزای پلاستیکی قابل اتوکلاو را می توان استریل کرد. برای سایرین از محلول های ضدعفونی کننده مناسب استفاده شود.
  • از نظر باقی مانده بوهای حیوان قبلی که می تواند برای حیوان بعدی استرس زا باشد، باید پاک شود.
• آموزش اپراتور (Operator Training): کاربر باید در تکنیک های آرام و ماهرانه بارگذاری و نظارت بر حیوان آموزش ببیند. عجله یا رفتار خشن استرس را چند برابر می کند.
• برنامه ریزی پروتکل (Protocol Planning): در پروتکل های تحقیقاتی، مدت زمان مجاز مهار باید به صراحت ذکر شده و توجیه علمی داشته باشد.

دستگاه مهار رت، زمانی که به عنوان ابزاری مکمل برای رویه های سریع و با رعایت کامل اصول رفاهی استفاده شود، می تواند استرس را برای حیوان و اپراتور کاهش دهد. موفقیت آن در گرو انتخاب اندازه مناسب، آشناسازی حیوان، و مهارت و حساسیت اپراتور در نظارت بر وضعیت حیوان است.