بطری آب یکی از اجزای حیاتی و لوازم مصرفی رایج در سیستم نگهداری موش و رت است که وظیفه تأمین مداوم آب تازه و تصفیه‌شده را به صورت ایزوله برای هر قفس بر عهده دارد. انتخاب و مدیریت صحیح آن، مستقیم‌ترین تأثیر را بر هیدراتاسیون، سلامت و در نتیجه رفاه حیوان و کیفیت داده‌های تحقیقاتی می‌گذارد.

انواع، طراحی و اجزای کلیدی بطری آب حیوانات:

• جنس بدنه بطری (Bottle Material):
  • پلی‌کربنات (Polycarbonate - PC): شفاف، بسیار بادوام و تحریم‌پذیر (Autoclavable). امکان مشاهده سطح آب را فراهم می‌کند. ممکن است با اتوکلاوهای مکرر کدر شود.
  • پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) یا پلی‌پروپیلن (PP): شفاف و سبک‌تر، اما عموماً برای استفاده یکبار مصرف یا استریلیزاسیون با روش‌های کم‌دماتر (مانند مواد شیمیایی یا پرتوتابی) طراحی شده‌اند.
  • شیشه (Glass): کاملاً غیرقابل نفوذ و مقاوم در برابر خراش، اما سنگین و شکننده است. برای تحقیقات خاص یا هنگام استفاده از حلال‌های آلی در آب ممکن است انتخاب شود.
• سرپستانک یا نازل (Sipper Tube/Nozzle): حیاتی‌ترین بخش.
  • جنس: معمولاً از فولاد ضدزنگ (Stainless Steel) یا سیلیکون (Silicone) ساخته می‌شود.
  • فولاد ضدزنگ: بادوام، مقاوم در برابر جویدن و تحریم‌پذیر. دارای یک گلوله فولادی کوچک (Ball Bearing) در نوک است که با لیس زدن حیوان جابه‌جا شده و اجازه ریزش قطرات آب را می‌دهد.
  • سیلیکون: نرم‌تر، ممکن است برای حیوانات بسیار جوان یا پس از جراحی دهان ملایم‌تر باشد. معمولاً به یک دریچه یک‌طرفه سیلیکونی متکی است.
  • قطر سوراخ (Aperture Size): برای موش‌ها ریزتر و برای رت‌ها درشت‌تر است تا دبی آب مناسب را تأمین کند.
• درپوش و سیستم آب‌بندی (Cap & Sealing System):
  • درپوشی که سرپستانک از آن عبور می‌کند و اتصال محکمی با بدنه بطری ایجاد می‌کند تا از نشت جلوگیری شود.
  • اغلب دارای یک درپوش گردگیر (Dust Cap) پلاستیکی برای محافظت از نوک سرپستانک قبل از استفاده است.
• سیستم اتصال به قفس (Cage Attachment):
  • معمولاً از طریق یک سیم فنری (Spring Wire) یا گیره پلاستیکی به میله‌های درپوش قفس متصل می‌شود.
  • ارتفاع و زاویه نصب باید به گونه‌ای باشد که دسترسی حیوان آسان و طبیعی باشد.

انواع تخصصی و کاربردهای هدفمند بطری آب حیوانات :

• بطری‌های استاندارد (Standard Bottles): برای تأمین آب در قفس‌های ایزوله معمولی.
• بطری‌های مخصوص سیستم IVC (IVC Bottle Assemblies): طراحی‌شده برای نصب بر روی درپوش‌های مخصوص قفس‌های تحت‌تهویه. اغلب کوتاه‌تر و با اتصالات خاص.
• بطری‌های مدرج (Graduated Bottles): دارای علائم اندازه‌گیری حجم بر روی بدنه که برای مطالعات مصرف آب (Water Consumption Studies) یا نظارت بر سلامت حیوان ضروری است. کلیدواژه: "graduated water bottle".
• بطری‌های محافظ‌شده در برابر نور (Light-Protected/Amber Bottles): برای مواردی که مواد افزوده شده به آب (مانند برخی داروها یا ویتامین‌ها) به نور حساس هستند.
• بطری‌های سیستم آبخوری خودکار (Automatic Watering System Bottles): در این سیستم‌ها، بطری‌ها به جای استفاده از سرپستانک، به عنوان مخزن ذخیره عمل می‌کنند و آب از طریق لوله به یک شیر (Lixit Valve) در داخل قفس می‌رسد. کلیدواژه: "automatic watering system".

نکات حیاتی برای انتخاب، استفاده و نگهداری بطری آب حیوانات:

• انتخاب بر اساس پروتکل و سیستم قفس: مطمئن شوید بطری با نوع درپوش قفس و سیستم قفس‌بند (رک) شما سازگار است.
• کیفیت آب (Water Quality): آب باید تصفیه‌شده (آب شهری کلرزنی شده، آب اسمز معکوس RO، یا آب مقطر) و عاری از آلاینده‌های میکروبی و شیمیایی باشد. گاهی اسیدی‌سازی (با HCl تا pH 2.5-3) برای کنترل رشد باکتری‌ها انجام می‌شود.
• پروتکل شستشو و استریلیزاسیون (Washing & Sterilization Protocol):
  • شستشوی کامل: بعد از هر بار استفاده، باید با برس‌های مخصوص، آب داغ و ماده شوینده به دقت شسته شوند تا بیوفیلم‌ها و رسوبات معدنی (Scale) کاملاً پاک شوند.
  • استریلیزاسیون: تحریم (اتوکلاو) روش ارجح برای بطری‌های پلی‌کربنات و سرپستانک‌های فولادی است. برای بطری‌های پلاستیکی یکبارمصرف یا حساس، از روش‌های جایگزین استفاده می‌شود. استریل کردن هفته‌ای یکبار حداقل ضروری است.
  • آب‌کشی نهایی: پس از شستشو و استریل، باید با آب تصفیه‌شده به خوبی آبکشی شوند تا بقایای شوینده یا کلر از بین برود.
• بررسی و بازدید روزانه (Daily Inspection & Refilling):
  • بررسی سطح آب و پر کردن آن با آب تازه روزانه انجام شود.
  • بررسی عملکرد صحیح سرپستانک: با فشار ملایم انگشت، باید قطرات آب خارج شود. در صورت گرفتگی، باید تعویض یا به دقت تمیز شود.
  • بررسی وجود نشتی: خیس بودن بستر زیر بطری علامت نشتی است.
• تعویض و سرویس دوره‌ای (Periodic Replacement & Service):
  • سرپستانک‌های فولادی ممکن است با گذشت زمان سوراخ گلوله‌ای فرسوده یا گشاد شود که منجر به چکیدن مداوم آب می‌شود. باید به طور دوره‌ای تعویض شوند.
  • بطری‌های پلی‌کربناتی که به شدت کدر، ترک‌خورده یا خراش‌دار شده‌اند، باید از چرخه استفاده خارج شوند.
  • واشرهای لاستیکی یا سیلیکونی درپوش باید از نظر فرسودگی بررسی شوند.
• آموزش حیوانات تازه‌وارد (Training New Animals): گاهی موش‌های جوان یا حیوانات تازه وارد به قفس IVC، نیاز به کمک برای یادگیری استفاده از سرپستانک دارند. اطمینان از وجود یک قطره آب معلق در نوک آن می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• مدیریت در مطالعات دارویی (Management in Dosing Studies): اگر دارو یا ماده‌ای در آب حل می‌شود، باید از جنس بطری و سرپستانکی استفاده شود که با آن ماده سازگار باشد (عدم جذب یا واکنش). محاسبه دقیق غلظت و نظارت بر مصرف آب حیاتی است.
• ضد عفونی در قرنطینه یا بیماری (Disinfection in Quarantine): برای قفس‌های قرنطینه یا حیوانات بیمار، باید از بطری‌های جداگانه استفاده شده و پس از آن به دقت استریل شوند.

بطری آب، ساده اما حیاتی، یک نقطه تماس مستقیم و روزانه با حیوان است. یک سیستم مدیریتی منظم برای آن، نه تنها از هیدراتاسیون و سلامت حیوان اطمینان حاصل می‌کند، بلکه از ایجاد یک متغیر مخدوش‌کننده ناخواسته در مطالعه جلوگیری می‌نماید.